Poprawną formą jest „na tę chwilę”, a nie „na tą chwilę”, ponieważ biernik zaimka wskazującego „ta” przyjmuje formę „tę” (kogo? co?, tę chwilę). Natomiast „tą” to narzędnik (z kim? z czym?, z tą chwilą). Błąd „na tą chwilę” wynika z analogii do żeńskich końcówek „-ą” i jest dopuszczalny jedynie w mowie potocznej, jednak nigdy w oficjalnym piśmie. Poradnia Językowa PWN jednoznacznie zaleca używanie formy „tę” w tekstach pisanych. To wyrażenie nie jest kalką z angielskiego; jego bliskoznacznymi odpowiednikami są „obecnie”, „aktualnie” oraz formalne „na chwilę obecną”.
Która forma jest poprawna: na tą chwilę czy na tę chwilę?
Poprawna forma to na tę chwilę, podczas gdy na tą chwilę stanowi błąd fleksyjny, choć jest powszechnie używana w mowie potocznej. Wyrażenie na tę chwilę wymaga użycia biernika zaimka wskazującego ta, którego właściwą formą jest właśnie tę (kogo? Co?, tę chwilę). Natomiast forma tą odpowiada narzędnikowi tego zaimka (z kim? Z czym?, z tą chwilą) i nie powinna być stosowana jako biernik.
Poradnia Językowa PWN jasno podkreśla, że tę jest formą wzorcową, preferowaną zarówno w tekstach pisanych, jak i w starannej mowie. Błąd ten bierze się stąd, że w przypadku rzeczowników i przymiotników żeńskich biernik przyjmuje końcówkę -ą (np. piękną chwilę). Wielu użytkowników języka przenosi tę końcówkę na zaimek, co prowadzi do niepoprawności. W praktycznym ujęciu oznacza to, że w dokumentach urzędowych, artykułach i innych formalnych tekstach należy konsekwentnie używać formy na tę chwilę.
Dlaczego poprawnie mówi się na tę chwilę, a nie na tą?
Forma „tę” wynika bezpośrednio z odmiany zaimka wskazującego „ta” przez przypadki. W bierniku liczby pojedynczej rodzaju żeńskiego właśnie tak brzmi poprawna forma.
Błąd, jaki pojawia się przy użyciu „na tą”, wynika z nadgorliwości w stosowaniu końcówek, tzw. hiperpoprawności fleksyjnej. W bierniku większość żeńskich rzeczowników, przymiotników i imiesłowów kończy się na „-ą” (np. widzę dobrą pracę czy znam tamtą osobę).
Mówiący, kierując się podobieństwem, często dopasowują tę samą końcówkę do zaimka „ta”. Tymczasem ten zaimek odmienia się nieregularnie i w bierniku przyjmuje formę „tę”, a nie „tą”, mimo że wyrazy towarzyszące zwykle kończą się na „-ą”.
To zjawisko jest tak powszechne w mowie potocznej, że Poradnia Językowa PWN dopuszcza formę „tą” jedynie w swobodnej rozmowie. W oficjalnych tekstach natomiast jest ona zdecydowanie nieakceptowalna. W związku z tym, w artykułach, dokumentach czy urzędowej korespondencji obowiązuje wyłącznie zapis „na tę chwilę”.
W jakim przypadku gramatycznym występuje zaimek w zwrocie na tę chwilę?
W wyrażeniu na tę chwilę zaimek wskazujący ta jest użyty w bierniku liczby pojedynczej rodzaju żeńskiego, co można sprawdzić pytając kogo? Co?, czyli na (co?) tę chwilę. Pełna odmiana zaimka ta w liczbie pojedynczej prezentuje się tak:
- Mianownik: ta,
- Dopełniacz: tej,
- Celownik: tej,
- Biernik: tę,
- Narzędnik: tą,
- Miejscownik: tej.
Wyraźnie widać, że forma tą funkcjonuje jako narzędnik (pytamy wtedy z kim? Z czym?, np. z tą chwilą, przed tą sprawą), a nie biernik. Z kolei przyimek na z rzeczownikami wskazującymi czas lub moment wymaga właśnie biernika, dlatego poprawna forma to tylko na tę chwilę, podobnie jak na tę okazję czy na tę porę. Mylenie tych form wynika głównie z faktu, że w mowie tę i tą brzmią niemal identycznie, różniąc się jedynie jedną samogłoską.
| Temat | Najważniejsze informacje |
|---|---|
| Poprawna forma | „na tę chwilę” jest poprawna, a „na tą chwilę” to błąd fleksyjny; „tę” to biernik, „tą” to narzędnik. |
| Dopuszczalność formy „na tą chwilę” w mowie | Forma „tą” dopuszczalna tylko w mowie potocznej i nieformalnej, w oficjalnych tekstach należy używać „tę”. |
| Budowa poprawnych zdań | „Na tę chwilę” używa się jako okolicznika wskazującego aktualny stan rzeczy, zwykle na początku zdania. |
| Różnica między „w tej chwili” a „na tę chwilę” | „W tej chwili” = obecnie, miejscownik; „na tę chwilę” = aktualny stan, biernik; obie formy poprawne, ale różne znaczenie. |
| Poprawność „na chwilę obecną” | Poprawne gramatycznie, ale kancelaryzm (sztywne, urzędowe wyrażenie); lepiej używać prostych form jak „obecnie”. |
| Synonimy wyrażenia „na tę chwilę” | Obecnie, aktualnie, teraz, na razie; w oficjalnych tekstach „w chwili obecnej”, w codziennej rozmowie krótsze formy. |
| Czy „na tę chwilę” to kalka z angielskiego? | Nie, to naturalna konstrukcja polska; nie pochodzi od angielskiego; błąd to forma „na tą chwilę”, nie samo wyrażenie. |
Czy forma na tą chwilę jest dopuszczalna w języku potocznym?
Forma tę jest dziś jedyną poprawną w oficjalnych tekstach i pisemnych wypowiedziach, podczas gdy forma tą jest dopuszczalna wyłącznie w mowie nieformalnej. Poradnia Językowa PWN wskazuje, że forma tą może być akceptowana jedynie w swobodnej rozmowie potocznej.
Niektórzy językoznawcy rozszerzają akceptację tej formy na prywatną korespondencję i inne nieoficjalne materiały pisane.Osoby ceniące poprawność językową powinny unikać formy tą i konsekwentnie stosować formę tę.
W praktyce oznacza to wyraźną granicę:
- Podczas rozmów z bliskimi forma tą zazwyczaj nie przeszkadza,
- W oficjalnych dokumentach, artykułach czy prezentacjach jest traktowana jako poważne uchybienie.
Mimo popularności formy tą w potocznej mowie, nie weszła ona do normy wzorcowej i funkcjonuje wyłącznie na niższym poziomie standardów językowych.
Jak budować poprawne zdania z wyrażeniem na tę chwilę?
Poprawne zdania z wyrażeniem na tę chwilę tworzy się, używając go jako okolicznika wskazującego aktualny stan rzeczy. Na przykład: na tę chwilę nie mamy jeszcze wszystkich wyników lub na tę chwilę projekt jest ukończony w osiemdziesięciu procentach.
To wyrażenie najczęściej występuje na początku zdania albo tuż po jego podmiocie, pełniąc rolę zbliżoną do przysłówków takich jak obecnie czy aktualnie. Warto pamiętać, by nie mylić go z formą narzędnikową z tą chwilą, która wymaga odmiennej konstrukcji, na przykład: z tą chwilą umowa traci ważność.
Przy dłuższych tekstach dobrze jest unikać częstego powtarzania tego samego zwrotu w obrębie jednego akapitu. Lepiej wtedy stosować synonimy, takie jak obecnie czy w tej chwili, dbając jednocześnie o poprawność gramatyczną każdego zdania. Zasada jest jasna: gdy w zdaniu odpowiadamy na pytanie na co?, poprawna forma to zawsze tę, a nie tą.
Czy wyrażenie w tej chwili znaczy to samo, co na tę chwilę?
Wyrażenia w tej chwili oraz na tę chwilę są podobne, lecz nie całkiem tożsame. Oba odnoszą się do teraźniejszości, choć różnią się zarówno pod względem znaczenia, jak i gramatycznej konstrukcji.
W tej chwili oznacza po prostu „obecnie” lub „w danym momencie” i funkcjonuje w miejscowniku (np. w czym?, w tej chwili). Z kolei na tę chwilę pełni bardziej podsumowującą rolę, wskazując na aktualny stan rzeczy, który może jeszcze ulec zmianie. Przykładowo: „Na tę chwilę nie planujemy zmian, ale sytuacja może się zmienić.”
W praktyce wyrażenie w tej chwili częściej używane jest w kontekście aktualnie trwających działań (np. „W tej chwili rozmawiam przez telefon”), natomiast na tę chwilę odnosi się raczej do obecnego stanu wiedzy czy ustaleń (np. „Na tę chwilę to wszystkie dostępne informacje”). Obie formy są poprawne i w wielu sytuacjach można je stosować wymiennie. Mimo to, gdy zależy nam na dokładnym przekazie, warto zwrócić uwagę na ich różne funkcje. Należy również podkreślić, że niepoprawna wersja na tą chwilę nie powinna być używana, bez względu na wybór właściwego wariantu.
Czy sformułowanie na chwilę obecną jest poprawne językowo?
Sformułowanie „na chwilę obecną” jest poprawne pod względem gramatycznym, jednak językoznawcy traktują je jako kancelaryzm, czyli wyrażenie o oficjalnym i urzędowym charakterze. W codziennym języku brzmi ono zbyt sztywno i mało naturalnie.
Podobnie postrzegane są też zwroty „na dzień dzisiejszy” oraz „na ten moment”. Wszystkie te wyrażenia są składniowo bez zarzutu, jednak najlepiej sprawdzają się w oficjalnych dokumentach, pismach czy komunikatach instytucji.
W tekstach o mniej formalnym tonie, na przykład w artykułach lub podczas rozmów, Poradnia Językowa PWN radzi używać prostszych form, takich jak:
- Teraz,
- Obecnie.
Krytyka zwrotu „na chwilę obecną” wynika również z jego rozbudowanej i nieekonomicznej konstrukcji, nie wnosi on nic więcej niż krótsze „obecnie”. Warto jednak pamiętać, że nie jest to błąd fleksyjny, jak w przypadku formy „na tą chwilę”. Zatem, choć poprawne, wyrażenie to bywa uznawane za stylistycznie nieco ciężkie.
Jakimi synonimami można zastąpić wyrażenie na tę chwilę?
Wyrażenie na tę chwilę można zastąpić różnymi synonimami, które będą pasować do konkretnego kontekstu i stylu. Najczęściej używa się takich słów jak obecnie, aktualnie, teraz czy na razie, które dobrze oddają znaczenie chwili i są poprawne gramatycznie.
W tekstach oficjalnych lepiej sprawdzą się zwroty typu w chwili obecnej lub w danym momencie, choć warto pamiętać, że mają one bardziej oficjalny, nawet nieco urzędowy charakter i brzmią ciężej stylistycznie. W codziennej rozmowie najlepiej używać krótkich form takich jak teraz lub na dziś, o ile nie wymaga się dokładnego rozróżnienia czasowego.
Dobierając synonimy, dobrze jest zwrócić uwagę na rejestr wypowiedzi, w artykułach internetowych korzystniej będzie sięgnąć po obecnie, natomiast w rozmowach mniej formalnych lepiej pasują na razie lub teraz. Dzięki temu unikniemy również problemów z poprawnym użyciem form gramatycznych.
Czy zwrot na tę chwilę to kalka z języka angielskiego?
Nie, wyrażenie „na tę chwilę” nie pochodzi bezpośrednio z angielskiego. To naturalna konstrukcja gramatyczna, składająca się z przyimka na i rzeczownika chwila w bierniku.
Chociaż czasem używa się go jako odpowiednika angielskiego „at the moment” lub „at this moment”, połączenie przyimka z rzeczownikiem określającym czas jest całkowicie rodzime w polszczyźnie. Podobne wyrażenia to na przykład „na tę okazję” czy „na ten czas”.
Podobieństwo znaczenia do angielskich fraz wynika raczej z uniwersalnej natury pojęcia teraźniejszości, a nie z zapożyczenia struktury językowej. Prawdziwym problemem jest niepochodzenie zwrotu, lecz błędna forma fleksyjna „na tą chwilę”, która powstaje wskutek analogii w obrębie polskiej odmiany, a nie pod wpływem języka obcego. Z tego powodu warto rozróżniać ten zwrot od faktycznych anglicyzmów i kalk składniowych, które przenoszą do polszczyzny obce struktury zdania.
Kiedy w języku polskim używamy zaimka tę, a kiedy tą?
Zaimka tę stosujemy w bierniku liczby pojedynczej rodzaju żeńskiego, odpowiadając na pytanie kogo? Co?. Na przykład: widzę tę osobę, czytam tę książkę, na tę chwilę.
Z kolei forma tą należy do narzędnika i odpowiada na pytanie z kim? Z czym?. Używamy jej w zdaniach takich jak: idę tą drogą, z tą sprawą, przed tą decyzją.
Obie formy wywodzą się od zaimka wskazującego ta, jednak pełnią różne funkcje składniowe, biernik wskazuje na dopełnienie bliższe czynności, podczas gdy narzędnik często łączy się z przyimkami takimi jak z, przed, nad czy pod. Typowym błędem jest zastępowanie biernikowej formy tę narzędnikową tą. Wynika to z niepoprawnej analogii do innych żeńskich wyrazów zakończonych na -ą. Świadomość tej różnicy pozwala uniknąć jednego z najczęstszych błędów fleksyjnych w języku polskim.
Jak łatwo zapamiętać zasadę poprawnego użycia tę i tą?
Najłatwiejszym sposobem na rozróżnienie między tę a tą jest zastąpienie zaimka wskazującego osobowym ją lub nią i sprawdzenie, która forma brzmi naturalniej. Gdy w zdaniu pasuje ją (np. widzę tę książkę = widzę ją), właściwa jest forma tę. Natomiast jeśli naturalnie brzmi nią (np. idę tą drogą = idę nią), wtedy poprawna będzie tą. Innym często stosowanym sposobem jest zamiana rzeczownika rodzaju żeńskiego na męski i sprawdzenie, czy pojawia się ten.
Biernik tę odpowiada wtedy męskiemu ten (np. widzę tę chwilę, widzę ten moment). Ta prosta testowa zamiana pomaga uniknąć błędów, bez konieczności pamiętania całego wzoru odmiany zaimka.
Metoda ta jest szczególnie przydatna podczas pisania. Użycie tą zamiast tę w bierniku jest w tekstach bardziej zauważalne i częściej postrzegane jako błąd niż w mowie potocznej.
Jakie błędy językowe najczęściej popełnia się z zaimkami tę i tą?
Najczęściej spotykanym błędem jest używanie formy tą w bierniku zamiast poprawnej tę. Przykłady to frazy takie jak „na tą chwilę”, „przez tą sprawę” czy „widzę tą osobę”, we wszystkich tych przypadkach właściwa jest właśnie forma tę. Drugim, równie powszechnym problemem jest odwrotna hiperpoprawność, czyli stosowanie tę tam, gdzie powinien pojawić się narzędnik tą. Przykładem jest błędne „idę tę drogą” zamiast poprawnego „idę tą drogą”. Pomyłki te wynikają głównie z podobnego brzmienia obu form, które różnią się jedynie jedną głoską. W codziennej, szybkiej rozmowie łatwo o takie nieporozumienia.
Trzecim, choć rzadszym problemem, jest brak konsekwencji w jednym tekście, autor używa raz poprawnej, a innym razem błędnej formy. To świadczy raczej o niedostatecznej kontroli nad regułą niż o zwykłym przejęzyczeniu.
Poradnia Językowa PWN zwraca uwagę, że mimo popularności błędu „na tą chwilę” w mowie potocznej, w tekstach pisanych oraz oficjalnych powinno się zdecydowanie stosować formę tę.