Która forma jest poprawna: pisze czy jest napisane?
Poprawna forma to „jest napisane” nie „pisze”. Gdy chcemy wskazać, że jakaś informacja znajduje się w tekście, na tabliczce lub dokumencie, powinniśmy użyć wyrażenia jest napisane lub napisano. Przykładowo: „Na tablicy jest napisane, że egzamin odbędzie się w sali 3.”
Forma tu pisze bez określenia osoby to poważny błąd składniowy, co potwierdza Rada Języka Polskiego. Czasownik pisze jest formą osobową i zawsze wymaga podania wykonawcy czynności, człowieka, który faktycznie coś pisze.
Można za to zastosować bezosobową formę tu napisano, która jest poprawna i powszechnie stosowana, zwłaszcza w formalnych tekstach.
Jaka jest różnica gramatyczna między tymi dwoma zwrotami?
Podstawowa różnica gramatyczna polega na tym, że w zdaniu z formą pisze stosujemy osobową odmianę czasownika w czasie teraźniejszym, która wymaga obecności podmiotu wskazującego wykonawcę czynności, na przykład: Tomek pisze list.
Natomiast zdanie z formą jest napisane zawiera orzeczenie imienne, składające się z czasownika posiłkowego jest oraz imiesłowu przymiotnikowego biernego napisane. Taki sposób wyrażenia informuje o stanie będącym skutkiem uprzedniej czynności. Mówiąc jest napisane, wskazujemy na bierne istnienie tekstu – coś zostało już przez kogoś stworzone i teraz znajduje się w danym miejscu.
W zdaniu W gazecie jest napisane, że… uwaga koncentruje się na samej treści, a nie na osobie, która ją stworzyła, dlatego podmiot nie jest potrzebny. W przeciwieństwie do tego, gdy używamy formy pisze, obecność podmiotu jest niezbędna – bez niej wypowiedzenie staje się niegramatyczne i niepełne.
Dlaczego mówienie tu pisze jest błędem językowym?
Mówienie „tu pisze” bez wskazania podmiotu to błąd, ponieważ zdanie nie określa, kto wykonuje czynność – nie odpowiada na pytanie: kto pisze?
W polszczyźnie czasownik „pisać” w trzeciej osobie liczby pojedynczej zawsze wymaga obecności podmiotu, który wskazuje osobę lub rzecz.
Wyrażenie „tu pisze, że sklep jest zamknięty” jest zdaniem niekompletnym pod względem składniowym. Podobnie jak „idzie do sklepu” bez podmiotu, jest uznawane za niepoprawne.
Rada Języka Polskiego stanowczo klasyfikuje takie konstrukcje jako poważne błędy składniowe.
Profesor Andrzej Markowski, znany językoznawca i długoletni przewodniczący RJP, zaznaczył, że w takich sytuacjach poprawną formą będzie „jest napisane” lub „napisano”.
W jakich sytuacjach można poprawnie użyć słowa pisze?
Słowo „pisze” jest poprawne, gdy w zdaniu jasno wskazujemy osobę wykonującą czynność pisania. Przykłady to: „Mama pisze list”, „Autor pisze w swojej książce, że…”, „Jan pisze, że przyjedzie jutro”.
Podobnie poprawne jest zdanie „W tej gazecie pisze się o wypadku…”, gdzie forma zwrotna pisze się pełni funkcję bezosobową.
Czasownik pisać poprawnie występuje również w formach bezosobowych zakończonych na -no lub -to, jak w zdaniu „W umowie napisano, że…”.
Z kolei niepoprawnym jest użycie „pisze” bez podmiotu w odniesieniu do treści zawartej w tekście. W takich sytuacjach zawsze należy zastosować formę jest napisane.
Jak poprawnie sformułować zdanie o tekście na tabliczce?
Poprawne zdanie odnoszące się do treści umieszczonej na tabliczce to na przykład: Na tabliczce jest napisane: zakaz wstępu albo Na drzwiach napisano, że biuro jest nieczynne. Można też użyć konstrukcji: tabliczka informuje, że… – wtedy to właśnie tabliczka pełni funkcję podmiotu, co eliminuje błędy składniowe.
Inną właściwą formą jest zastosowanie rzeczownika, na przykład: Z tabliczki wynika, że… albo Treść tabliczki brzmi: ….
Warto mieć na uwadze, że forma bierna jest napisane sprawdza się zarówno w mowie, jak i w piśmie, dzięki czemu pasuje do wszelkich sytuacji – zarówno formalnych, jak i mniej oficjalnych.
Pod żadnym pozorem nie powinno się mówić Na tabliczce pisze, że… – zamiast tego należy wybrać jedną z powyższych, poprawnych form.
Skąd wziął się popularny błąd tutaj pisze?
Ten błąd bierze swoje źródło z naturalnej skłonności języka mówionego do uproszczeń i skracania zdań.
Językoznawca Witold Doroszewski tłumaczył, że takie wyrażenia wywodzą się z dawnych praktyk animizowania rzeczywistości, czyli nadawania przedmiotom cech ludzkich.
Dobrym przykładem jest konstrukcja „zalało podwórze”, gdzie brak jednoznacznego podmiotu wykonawczego.
Przez długi czas zwroty typu „w gazecie pisze” czy „tu pisze” funkcjonowały w potocznej mowie jako wygodne skróty myślowe.
Ich popularność wynika z ekonomiczności — pozwalają szybko przekazać informację bez konieczności formułowania pełnego zdania.
Mimo to normatywiści stanowczo traktują je jako błędy składniowe i odradzają ich stosowanie, nawet w codziennych rozmowach.
Czy w mowie potocznej forma tu pisze jest akceptowalna?
W codziennej rozmowie forma „tu pisze” bywa przez niektórych akceptowana, choć jest to raczej rzadkie i spotykane głównie wśród osób nieprzywiązanych do poprawności językowej. Zdecydowana większość osób dbających o język polski odrzuca tę konstrukcję.
Poradnia Językowa Instytutu Filologii Polskiej Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach zwraca uwagę, że mimo wieloletnich starań, wyrażenie to nadal funkcjonuje w potocznym użyciu. Oznacza to, że choć jest powszechne, nie znalazło formalnego uznania w normach językowych.
Specjaliści z serwisu Polszczyzna.pl ostrzegają, że tolerowanie „tu pisze” w mowie może prowadzić do przenikania tej formy do tekstów pisanych, gdzie uznawana jest za błąd.
Również Poradnia Językowa PWN podkreśla, iż wiele osób nie uznaje tego zwrotu za poprawny, nawet w codziennych rozmowach.
Najlepiej więc unikać formy „tu pisze” zarówno podczas mówienia, jak i w pisaniu, by zachować poprawność językową.
Jak oduczyć się nawyku mówienia tu pisze?
Najskuteczniej oduczyć się mówienia „tu pisze” poprzez automatyczne zastępowanie tego zwrotu formą „jest napisane”. Ważne jest, aby regularnie i świadomie powtarzać tę właściwą wersję.
Pomocnym ćwiczeniem może być zadawanie sobie pytania kontrolnego przy każdym zdaniu z „pisze”: kto właściwie przekazuje tę informację? Gdy nie da się wskazać konkretnego autora, zdanie warto przeredagować.
Czytanie różnych tekstów, takich jak artykuły czy książki, pomaga utrwalić prawidłowe wzorce językowe. W piśmie niemal nie spotyka się wyrażenia „tu pisze”.
Dobrze jest też zapamiętać kilka gotowych, poprawnych form, na przykład:
- „jest napisane, że”,
- „napisano, że”,
- „z tabliczki wynika, że”.
Zmiana tego nawyku językowego wymaga cierpliwości, ale systematyczna autokorekta przynosi zauważalne rezultaty już po kilku tygodniach konsekwentnego stosowania poprawnej wersji.
Co o formie pisze sądzi Rada Języka Polskiego?
Rada Języka Polskiego jednoznacznie ocenia formę tu pisze (bez podmiotu) jako poważny błąd składniowy. Takie stanowisko pochodzi z oficjalnej opinii opublikowanej na stronie RJP PAN. Profesor Andrzej Markowski, znany językoznawca i były przewodniczący Rady, w odpowiedzi na pytanie czytelnika jasno stwierdził: „Jedynie poprawne sformułowanie to: tu jest napisane, ewentualnie: tu napisano.”
Markowski zwrócił uwagę, że wyrażenie tu pisze zawsze powinno zawierać podmiot — na przykład: Stryj tu pisze, że przyjedzie jutro lub Ona tu pisze, że jest chora. RJP nigdy nie zaakceptowała formy tu pisze jako poprawnej bez podmiotu. Krążące opinie o rzekomym dopuszczeniu tego błędu przez Radę są nieprawdziwe i nie znajdują potwierdzenia w żadnych oficjalnych materiałach.
Podobne stanowisko zajmują również specjaliści z Poradni Językowej PWN, co dodatkowo potwierdza poprawność tego ujęcia.
Jakie są podobne powszechne błędy w języku polskim?
Jednym z typowych błędów składniowych jest używanie formy zapomniałam telefon zamiast prawidłowego zapomniałam telefonu. Czasownik zapomnieć łączy się bowiem z dopełniaczem, a nie z biernikiem.
Podobnie często spotkać można zwrot spróbuj ten tort, który powinien brzmieć spróbuj tego tortu, ponieważ spróbować również wymaga dopełniacza.
Kolejnym błędem jest fraza wziąć się za robotę, zamiast poprawnego wziąć się do roboty. W tym przypadku problemem jest nieodpowiedni przyimek.
Niepoprawne są także zwroty takie jak w miejscu, gdzie zamiast w miejscu, w którym czy w chwili, gdy zamiast w chwili, w której.
Co ciekawe, wszystkie te pomyłki mają wspólną cechę – są tak mocno zakorzenione w codziennej mowie, że poprawne formy często brzmią dla wielu osób nienaturalnie.